De Vereniging van vrijescholen

De Vereniging van vrijescholen is een vereniging van besturen van vrijescholen die aandacht geeft aan de pedagogie van het kind van 0 tot 18 jaar, aan bestuurlijke en managementvraagstukken van vrijescholen en aan ontwikkeling en onderzoek van het vrijeschoolonderwijs. Tevens wordt er aandacht gegeven aan relaties met  nationale en internationale ‘partners in pedagogie' en met partners in het onderwijs en het onderwijsbestel.

De activiteiten die de vereniging ontplooit zijn gericht op samenwerking en kwaliteit, voorlichting en communicatie, bestuurlijke en pedagogische aangelegenheden en maatschappelijke ontwikkelingen. Lees meer over de doelstellingen van de Vereniging van vrijescholen.

Inleiding vrijeschoolonderwijs

In de menselijke levensloop kunnen we ontwikkelings- en levensfasen onderscheiden. Opvoeding en onderwijs zijn daarop afgestemd. Schematisch zijn die perioden in te delen in perioden van telkens zeven jaar. De eerste fase is die van 0-7 jaar. De tweede die van 7- 14 jaar, de derde van 14 -21 jaar enz. In zijn algemeenheid brengen die fasen, of gevoelige perioden, bepaalde wetmatigheden, kwaliteiten en vermogens met zich mee, die een eigen aanpak vragen voor een optimale ontwikkeling. Elk individu en elke periode vragen daarbinnen om een eigen nuancering. In de periode van 0-7 jaar bijvoorbeeld wordt het kleine kind in de taal onderscheiden in baby, dreumes, peuter en kleuter.

Tegenwoordig is men geneigd om aan deze algemene onderscheidingen geen aandacht te schenken, en zich te richten op louter individuele verschillen. Toch ervaren wij het als zinvol om in opvoeding en onderwijs niet alleen in te gaan op de grote individuele verscheidenheid, maar ook te blijven differentiëren op grond van leeftijd en ontwikkelingsfase. Het is om die reden dat wij spreken van een kleuterfase (leeftijd 4- tot 6-jarigen) die wordt gemarkeerd door "schoolrijpheid", van een onderbouw (7- tot 14-jarigen) en van een bovenbouw tussen "puberteit" en "volwassenheid" (14- tot 18-jarigen).

Opvoeden tot vrijheid

Door alle jaren heen wordt gestreefd naar evenwichtige ontwikkeling van het denken, van het gevoelsleven en van het wilsleven. Al naar gelang de ontwikkelingsfase zal de nadruk meer komen te liggen op de ontwikkeling van de motoriek (o.a. bewegingszin), de ontwikkeling van het gevoelsleven als basis voor het sociale en het kunstzinnige, en de ontwikkeling van een onbevangen denk- en oordeelsvermogen in de derde fase. Opvoeding en onderwijs moeten zo de basis leggen voor innerlijke vrijheid, verantwoordelijkheid en moraliteit. De pedagogische houding en de werkwijze worden in hoge mate bepaald door de mens- en ontwikkelingsvisie, zoals die is neergelegd in de antroposofie. Maar antroposofie is een inspiratiebron van volwassenen en we vinden het onjuist als dat aan leerlingen wordt overgedragen in de vorm van leerstof. Dat is een consequentie als je tot vrijheid wil opvoeden.

Pedagogie als kunst

Het woordje "vrij" in de naam vrijeschool slaat niet op het vrij laten van het kind. Er wordt mee bedoeld: de pedagogische visie in vrijheid kunnen realiseren en ontlenen aan wat bij de kinderen aan vragen wordt waargenomen.

Centraal staat de persoonlijke ontwikkelingsweg van elk individueel kind. De ontplooiing van zijn sociale, kunstzinnige en ambachtelijke vermogens is daarin even belangrijk als de ontwikkeling van zijn intellectuele vermogen.

De factoren "milieu waarin je opgroeit" en "erfelijkheid" spelen een rol in het leven van een kind. Maar de vrijeschoolleerkracht houdt vooral rekening met het kind zelf, dat niet gezien wordt als een "onbeschreven blad", maar als een mens met eigen talent, een eigen voorgeschiedenis en individualiteit. Pedagogie is de kunst van het herkennen wat kinderen aan verborgen strevingen met zich meebrengen en de kunst om een klimaat te scheppen waarin kinderen zich kunnen ontplooien. Daarom volgen en beschrijven de vrijescholen de prestaties en de ontwikkeling van elk afzonderlijk kind gedurende het hele schooltraject (basis- en voortgezet onderwijs).

Blijvende ontwikkeling als doel

Een kind komt op school om bepaalde dingen te leren, zodat hij later goed "toe ger ust" zijn plaats in de maatschappij kan vinden. Maar er valt niet precies te voorzien hoe die maatschappij eruit zal zien en om welke toepasbare kennis wordt gevraagd. Daarom leggen de vrijescholen veel nadruk op eigenschappen die voor de leerling van belang zijn om zich later blijvend te willen en te kunnen ontwikkelen. Het leerplan van de vrijeschool is zo opgebouwd dat alle vakken in hun onderlinge samenhang deze ontwikkeling ondersteunen. Intellectueel, creatief, ambachtelijk en sociaal wordt het kind uitgedaagd om zijn persoonlijkheid te ontplooien. Leerstof is daarbij altijd middel en ontwikkeling het doel.

De door de overheid vastgestelde kerndoelen voor basisschool en basisvorming worden daarom niet gehanteerd als einddoelen, maar als tussendoelen in het perspectief van het eigenlijke doel: de ontwikkeling van de leerling. Omdat het leerplan ontwikkelingspsychologische motieven volgt, wordt bewust uitgegaan van leer- en vertelstof die niet alleen wat de inhoud aangaat soms kan afwijken van wat elders gebruikelijk is, maar ook wat het tijdstip van aanbieden betreft: op een jon ger e of juist op een latere leeftijd.

Hoofd, hart en handen

Natuurlijk moeten kinderen leren rekenen en schrijven, omgaan met de computer, les krijgen in vreemde talen, in aardrijkskunde en geschiedenis, en kennis maken met vakken als wiskunde, scheikunde en biologie. Hiermee leggen ze een basis voor hun toegang tot ho ger onderwijs en beroepsvoorbereiding. Daarnaast krijgen ze op de vrijescholen een omvangrijk aanbod aan kunstzinnig en ambachtelijk onderwijs. Vakken als schilderen, muziek, toneel, handenarbeid en euritmie (bewegingskunst) zijn niet alleen bedoeld om de creativiteit te stimuleren. Ze dragen ook bij aan een brede en evenwichtige persoonlijkheidsontwikkeling. Of, zoals het ook wel wordt genoemd, aan de ontwikkeling van hoofd (verstand), hart (gevoel) en handen (daad- en scheppingskracht).

Vrijeschoolonderwijs in Nederland en daarbuiten

De eerste vrijeschool in Nederland is in 1923 in Den Haag begonnen. Zij werd de bakermat van de Vrijeschoolbeweging in ons land. De grondslag van het vrijeschoolonderwijs is gelegd door de filosoof Rudolf Steiner. Kort na de Eerste Wereldoorlog begon hij in Stuttgart de eerste vrijeschool voor kinderen van de werknemers van de Waldorf Astoria sigarettenfabriek. Daarom heten vrijescholen buiten ons land meestal "Waldorfscholen" of "Steinerscholen".

Momenteel zijn er zo'n 750 scholen in 55 landen. Vrije- of Waldorfscholen bevinden zich in alle delen van de wereld en er komen nog steeds nieuwe scholen bij. In Nederland zijn er ruim 95 vestigingen (primair en voortgezet onderwijs) met circa 19.000 leerlingen en 1.500 docenten. Op een aantal scholen in het voortgezet onderwijs worden praktische vormen met nog meer ambachtelijke en technische vakken ger ealiseerd.

Voor kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden van verschillende aard zijn in sommige scholen hulpklassen gevormd. Er zijn bovendien vier speciale scholen voor basisonderwijs, die Tobiasscholen worden genoemd. Zij zijn gespecialiseerd in leer- en opvoedingsmoeilijkheden (lom). Daarnaast zijn er verschillende instellingen voor kinderen met ontwikkelingsstoornissen (wij gebruiken dit begrip liever dan handicap), die we heilpedagogische instituten noemen.

Er is een opleiding voor leraar basisonderwijs aan de Hogeschool Helicon in Zeist, die opleidt tot kleuterleid(st)er en leerkracht aan de onderbouw van de vrijeschool. De Begeleidingsdienst voor Vrije Scholen is gevestigd te Driebergen. Daar vinden we ook de Vrije Hogeschool, die een propedeutisch jaar biedt aan studenten die het havo- of vwo-diploma bezitten en zich meer willen oriënteren op studie, beroep en hun eigen mogelijkheden. Aldus kunnen zij beter toe ger ust en gemotiveerd aan de volgende fase beginnen. Ook aan studenten die al een eind op weg zijn worden cursussen aangeboden waarin men zich opnieuw kan oriënteren.

Pagina laatst bijgewerkt: 26-01-2010 15:02