Pedagogisch-didactisch kompas

Steeds meer ouders en kinderen kiezen voor vrijeschoolonderwijs. Veel mensen ervaren de meerwaarde van het vrijeschoolcurriculum. De veilige leeromgeving bijvoorbeeld, of de aandacht voor de pedagogische basis die aan de didactiek ten grondslag ligt. Toch is de visie achter het vrijeschoolonderwijs voor velen (deels) onbekend. Waarom werken wij zoals we werken en hoe vertaal je de kernbegrippen van onze uitgangspunten naar de praktijk? Veel (startende) docenten kampen met deze vragen. Een recente overzichtspublicatie die docenten helpt om eigen antwoorden te formuleren op deze vragen ontbreekt echter. Omdat het zonde zou zijn als waardevolle delen van de visie verloren zouden gaan of als gewoontes voortgezet worden, zonder dat mensen nog weten waarom, is dit pedagogisch-didactisch kompas in het leven geroepen. Wij beschrijven hierin een eigentijdse onderwijsvisie van vrijeschoolonderwijs en handreikingen voor een pedagogisch-didactische aanpak die daaruit voortkomt. Wij hebben dit in ‘gewone taal’ gedaan, vanuit de antroposofische bron en aansluitend bij modern, voor vrijescholen relevant onderzoek over leren en onderwijzen. Daarbij hebben we steeds geprobeerd de intenties voor leerling en leraar te benoemen die uit de uitgangspunten en aanpakken spreken. We hopen dat het kompas leraren uitnodigt om ieder voor zich of als team deze intenties en uitgangspunten als fundament gebruiken om zelf vorm te geven aan eigentijds vrijeschoolonderwijs.

Acht uitgangspunten

Het kompas is opgebouwd aan de hand van acht uitgangspunten. Zeven daarvan zijn gebaseerd op de uitgangspunten die Elan Leibner hanteert in The Seven Core Principles of Waldorf Education*. Het achtste uitgangspunt: vitaliteit, is gebaseerd op de vijfde dimensie, zoals beschreven in Het bouwwerk van de Waldorf-pedagogie van Valentin Wember **. Dan zijn er ook nog verschillende ‘thema’s’. Dit zijn werkwijzen of principes die verbonden zijn met een of meerdere uitgangspunten. Alle teksten zijn rijkelijk geïllustreerd met interviewfragmenten en voorbeelden uit de praktijk.

Verantwoording

De opzet van het kompas is in een brede werkgroep van betrokkenen vormgegeven. De teksten zijn geschreven door Marijn Ruhaak (freelance journalist en docent Nederlands op het Geert Groote College) en Bregje Beerman (onderwijskundige en docent Engels op het Rudolf Steiner College Haarlem) onder supervisie van een stuurgroep bestaande uit Aziza Mayo (lector Waarde(n) van vrijeschoolonderwijs, Hogeschool Leiden, Coralie Pluut (rector Geert Groote College) en Frans Ebskamp (bestuurder Vrijescholen Noord en Oost Nederland). De huidige teksten zijn de opbrengsten van een pilotfase. Na de pilot zal het primair vrijeschoolonderwijs ook betrokken worden en zal het kompas verder worden gevuld.

*Leibner, E. (2017). The Seven Core Principles of Waldorf Education. Chatham: Research Institute for Waldorf Education.
**Wember, V. (2018). Het bouwwerk van de Waldorf-pedagogie.Amsterdam: Uitgeverij Pentagon.

Uitgangspunten

Thema's